.
..
Stanowisko

Stanowisko 9 i 10 Grabkowie, woj. kujawsko-pomorskie (AZP 51-48/60, 61) położone jest na wschodnim krańcu Pojezierza Kujawskiego. Badany obiekt zlokalizowano na skraju rozległego płata wysoczyzny falistej, w pobliżu krawędzi stoku podłużnego, płytkiego zagłębienia bezodpływowego. Odkrycie stanowiska 9 i 10 w Grabkowie nastąpiło w 2000 r. w trakcie lustracji powierzchniowej mającej za zadanie rozpoznanie potencjalnych zagrożeń substancji zabytkowej na terenach pozostających w kolizji z przebiegiem planowanej budowy kujawskiego odcinka autostrady A1. Ratownicze prace wykopaliskowe zostały przeprowadzone w latach 2000, 2008 i 2009, obejmując nimi obszar blisko 190 arów. 

W obrębie zbadanej przestrzeni stanowiska odsłonięto relikty osadnictwa dziewięciu faz zasiedlenia o różnym charakterze, łączonych z: dobą neolitu (obozowiska i grobowce „quasimegalityczne” ludności kultury pucharów lejkowatych, obozowisko ludności kultury amfor kulistych, ślady penetracji terenu przez grupy ludności kultury ceramiki sznurowej), epoką brązu (obozowisko i miejsce obrzędowe ludności kultury iwieńskiej, osada, miejsce obrzędowe i cmentarzysko ludności kultury łużyckiej), epoką żelaza (osada i cmentarzysko ludności kultury przeworskiej z młodszego okresu przedrzymskiego oraz osada z okresu wpływów rzymskich), wreszcie reprezentujące przejawy osadnictwa z okresu wczesnego i późnego średniowiecza (peryferie osad) oraz nowożytnością (strefa nowożytnych praktyk rolniczych). Z wymienionymi formami osadniczymi związano 814 obiektów nieruchomych o zróżnicowanym przeznaczeniu, ponad 27 tys. fragmentów ceramiki, 357 wytworów sporządzonych z surowców litycznych (krzemiennych i kamiennych), nieliczne, mało charakterystyczne wytwory brązowe (18 egzemplarzy), 105 brył polepy oraz nieliczny i słabo zachowany materiał osteologiczny (222 zwierzęce szczątki kostne i depozyt szkieletowy krowy). 
 
Kliknij na zdjęcie, aby uzyskać powiększenie

Strefę przeszłych praktyk obrzędowych w obrębie stanowiska 9 w Grabkowie wyznaczają cztery, czytelne dzisiaj, układy „quasimegalityczne”, których zasięg określają bruki utworzone z niewielkich kamieni (głównie są to otoczaki, które dobierano kierując się kryterium barwy, konkretnie czerwonej). Najciekawszym i najlepiej zachowanym jest układ (IV) rejestrowany w północno-wschodniej części stanowiska. Charakteryzuje się on kolistym kształtem o wymiarach ok. 25 x 20 m. W ramach tej strefy lokalizowano nieliczne pozostałości kulturowe, związane z całym okresem zasiedlenia stanowiska, co znacznie utrudnia powiązanie układu z konkretną fazą osadniczą, a także jednoznaczne ustalenie charakteru użytkowania. Prawdopodobnie miejsce sakralne powstało po zaadoptowaniu tego punktu krajobrazu przez społeczności późnego neolitu (grobowce „quasimegalityczne”). W kolejnych etapach pojawiała się tu ludność z epoki wczesnego brązu, pogranicza epok brązu i żelaza oraz pochodząca z okresu schyłku I tys. przed Chr. Taka, wieloetapowa kontynuacja (często po dłuższych przerwach), podobnego zagospodarowania terenu nie jest zjawiskiem wyjątkowym na Kujawach. Szereg obiektów obrzędowych, funkcjonujących w młodszej epoce kamienia, zostało wykorzystanych dla celów kultowych w późniejszych okresach pradziejów, zwłaszcza w dobie kultury przeworskiej, a mniej w czasie rozwoju kultury łużyckiej. Stan taki redefiniują odkrycia z Grabkowa. Nadto uwagę zwraca fakt, iż ten teren ani w okresach przerw w użytkowaniu ani przez kilka stuleci po Chrystusie (podobnie w okresie średniowiecza i nowożytności) nie został przeznaczony na inne, tj. pozaobrzędowe cele. Zapewne zachowane w tradycji miejscowej przekonanie o wyjątkowości tego miejsca stanowiło zabezpieczenie przed profanacją, jaką byłaby jego zabudowa mieszkalna lub gospodarcza. 
 

Kliknij na zdjęcie, aby uzyskać powiększenie

.....................................................................................................................

..
Tytuł projektu: 

"Przeszłość wpisana w kamień. Obrzędowe i siedliskowe formy użytkowania stanowisk 9 i 10 w Grabkowie na Kujawach"
 

Wykonawca:
 
... Uniwersytet im. A. Mickiewicza, realizacja w Instytucie Archeologii UAM
..

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszy Promocji Kultury, w ramach programu Dziedzictwo kulturowe priorytet Ochrona zabytków archeologicznych, koordynowany przez Narodowy Instytut Dziedzictwa - Umowa Nr 3208/2018/FPK/NID

......................................................

.............................................
 


Projekt "Przeszłość wpisana w kamień. Obrzędowe i siedliskowe formy użytkowania stanowisk 9 i 10 w Grabkowie na Kujawach". 
Opracowanie graficzne: Andrzej Leszczewicz. Instytut Archeologii UAM, 2019. Wszelkie prawa zastrzeżone.