.
  . ..
...
STANOWISKO

Stanowisko archeologiczne Tell Arbid położone jest w północno-wschodniej Syrii, na terenie tzw. Trójkąta Chaburskiego: żyznej równiny, której granicę wyznaczają koryta Chaburu i Dżaghdżaghu oraz podnóża gór Tur Abdin na północy. Tell Arbid leży w samym centrum tej równiny, w odległości ok. 25 km od dwóch najważniejszych ośrodków miejskich regionu: Tell Mozan (Urkisz) na północy i Tell Brak (Nagar) na południu.

Stanowisko składa się z trzech części: wysokiego wzgórza w kształcie odwróconej litery L leżącego pośrodku stanowiska, prostokątnego w zarysie tellu, określanego terminem "Dolne miasto" o powierzchni ok. 14 ha oraz leżących przede wszystkim na północ i zachód od niego półkola płaskich wzgórz kryjących pozostałości osadnictwa z drugiej połowy II tys. i z I tys. p.n.e.

..
Badania CAŚ UW i DGAM pozwoliły ustalić, że okresem największej prosperity osady na Tell Arbid była pierwsza połowa III tys. p.n.e. (okres kultury Niniwa 5). W tym czasie cały teren "Dolnego miasta" zajęty był przez domy mieszkalne wzniesione przy wąskich uliczkach zapewniających komunikację. Do tej pory zidentyfikowano pozostałości dwóch świątyń z tego okresu; jedna z nich otoczona była budowlami o charakterze gospodarczym.  W centrum wzgórza zlokalizowane było centrum administracyjne osady, której liczebność obliczyć można na 2 do 4 tys. mieszkańców.  Do tej pory nie odnaleziono pozostałości umocnień, należy więc sądzić, że osiedle miało charakter otwarty.

Postępująca unifikacja polityczna terenu północnej Syrii mająca miejsce w połowie III tys. sprawiła, że miasto odkryte na Tell Arbid zostało prawdopodobnie podporządkowane władcom odległego o ok. 25 km miasta Nagar. W rezultacie osiedle stopniowo traciło na ważności. W trzeciej ćwierci III tys. p.n.e. na  szczycie wzgórza wzniesiono jeszcze dużą budowlę będącą za pewne siedzibą administratora miasta z poręki króla Nagar, ale zasięg zwartej zabudowy stopniowo zmniejszał się, co sugeruje, że traciła ona na znaczeniu. Jednak nawet u schyłku III tys., ludzie nadal zamieszkiwali centralną i wschodnią część stanowiska, być może z racji położenia Tell Arbid na szlaku łączącym Nagar z innym ważnym miastem regionu, Urkisz, które kontrolowało prowadzącą przez przełęcz Mardin drogę umożliwiającą podróże na północ, do wnętrza Anatolii.

Na początku II tysiącleciu p.n.e. zamieszkana była tylko północna i centralna część tellu. Jednak regres osadniczy trwał. W następnym okresie, mitannijskim, zabudowa o charakterze gospodarczym ograniczyła się tylko do szczytu tellu, natomiast domy mieszkalne wybudowano w nowym miejscu, około 200 m na wschód od "Dolnego miasta". W tym rejonie koncentruje się osadnictwo z okresu I tys. p.n.e. - główny tell w tym czasie wykorzystywano tylko okazjonalnie jako cmentarzysko. U przełomu er stanowisko zostało ostatecznie porzucone. 
 

HISTORIA BADAŃ

Tell Arbid jest stanowiskiem archeologicznym średniej wielkości (ok. 25 ha powierzchni), leżącym na terenie tzw. Trójkąta Chaburskiego w północno-wschodniej Syrii (gubernia Hasake). W 1936 roku przez 5 tygodni prowadził tu wykopaliska brytyjski archeolog M.E.L. Mallowan. W tym czasie wykopano 7 sondaży różnej wielkości, dzięki którym rozpoznana została chronologia stanowiska.

..
.... Od 1996 roku Tell Arbid jest przedmiotem badań prowadzonych wspólnie przez Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW i Direction Genérale des Antiquities et Musées (DGAM) Arabskiej Republiki Syrii. Ze strony polskiej pracami kieruje prof. Piotr Bieliński, na czele zespołu syryjskiego do 2007 roku stał dr Ahmad Serriye, a od wiosny 2008 roku na jego czele stoi Pan Dżowan Kasim. Archeolodzy i studenci z IP UAM brali okazjonalnie udział we wcześniejszych sezonach (w latach 2000, 2001 i 2002). 

Od 2008 roku Instytut Prahistorii UAM realizuje samodzielnie trzyletni projekt badawczy na tym stanowisku. W pracach polowych w 2008 roku udział wzięli (Fig. 1) : prof. Rafał Koliński, dr Łukasz Rutkowski, mgr Xenia Kolińska, mgr Jerzy Wierzbicki, syryjscy koledzy: mgr Dżowan Kassim i mgr Saud Hussein oraz studenci IP UAM: Iwona Barczyńska, Adam Michałowski. Kajetan Polakowski, Katarzyna Sztompka, Marika Święszkowska i Ewelina Wyszkowska...

...