Miastko. Skarb wyrobów metalowych z późnej epoki brązu na Pomorzu Wschodnim

Wykonawca
Uniwersytet im. A. Mickiewicza, realizacja na Wydziale Archeologii UAM, koordynator projektu: prof. UAM dr hab. Maciej Kaczmarek, główni wykonawcy: dr Grzegorz Szczurek i mgr Agnieszka Krzysiak.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury, uzyskanych z dopłat ustanowionych w grach objętych monopolem państwa, zgodnie z art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.

Umowa Nr 2840/20/FPK/NID.

Celem zadania jest konserwacja, dokumentacja oraz kompleksowe interdyscyplinarne opracowanie i upowszechnienie, w postaci polsko-angielskiej monografii, wszystkich zabytków metalowych i organicznych wchodzących w skład najbogatszego skarbu z epoki brązu, jaki odkryto dotąd na Pomorzu, ujawnionego w Miastku, pow. bytowski, woj. pomorskie (bądź jego okolicach). Przedmiotem opracowania są łącznie 144 artefakty, w tym: 121 brązowych, 23 organiczne (15 fragmentów skóry i 8 fragmentów drewna), znajdujące się obecnie w zbiorach Muzeum w Lęborku.

W pierwszym roku realizacji projektu (od 2 marca do 31 grudnia 2020) głównym celem była konserwacja połowy zabytków wchodzących w skład skarbu (61 egz.), dokumentacja rysunkowa i fotograficzna całego zbioru, wykonanie analiz specjalistycznych zabytków metalowych i organicznych, włącznie z redakcją ich wyników, a także sporządzenie katalogu wszystkich artefaktów pod kątem przygotowywanej publikacji.

Konserwacja 61 zabytków metalowych, wraz zabezpieczeniem próbek znajdujących się na nich pozostałości organicznych (dziegeć) została wykonana przez mgr. Jarosława Strobina, uznanego konserwatora zabytków, który analogiczne prace wykona także na pozostałych zabytkach ze skarbu, w drugim roku realizacji projektu.

Po konserwacji zabytki zostały przekazane do wykonania dokumentacji rysunkowej. Część lepiej zachowanych artefaktów została narysowana jeszcze przed przeprowadzeniem ich konserwacji. Dokumentację rysunkową w całości została wykonana w Muzeum w Lęborku (łącznie 121 artefaktów w technice ołówkowej).

Dokumentację fotograficzną zabytków przeprowadzono na dwóch płaszczyznach: konwencjonalnej cyfrowej fotografii wszystkich zabytków, z zastosowaniem makrofotografii w odniesieniu do niektórych elementów wybranych artefaktów, oraz fotografii trójwymiarowej trzech naczyń brązowych (amfora typu Gevelinghausen-Vejo-Seddin + 2 naczynia typu Hängebecken).

Specjalistyczne analizy metaloznawcze (oznaczenie składu chemicznego stopów, opisu struktury metalograficznej) zabytków ze stopów miedzi przeprowadzono na Wydziale Chemii Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu, pod kierunkiem prof. dr. hab. Przemysława Niedzielskiego oraz przy udziale mgr. Łukasza Kowalskiego (absolwent Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu). Otrzymane rezultaty badań znacząco poszerzyły spectrum informacji źródłowych o otrzymywanych u schyłku epoki brązu rodzajach stopów miedzi, ponadto dostarczyły obserwacji na temat technologii wykonywania przedmiotów metalowych na Pomorzu, co stanowi istotny aspekt rozważań w kontekście powiązań tego regionu z nordyjskim ośrodkiem metalurgicznym.

Badania resztek skór, przeprowadzone przez prof. UEK dr. hab. Tomasza Sawoszczuka, kierownika Katedry Mikrobiologii w Instytucie Nauk o Jakości i Zarządzania Produktem, Kolegium Nauk o Zarządzaniu i Jakości Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, pozwoliły na uzyskanie pierwszych w skali ziem polskich danych o przedmiotach organicznych ujawnionych w skarbie z epoki brązu. Ich uzupełnieniem są oznaczenia dendrologiczne zachowanych fragmentów drewna trzmieliny, wykonane przez dr. Tomasza Stępnika z Pracowni Archeologicznej UNI ART w Poznaniu. Przeprowadzono także badania specjalistyczne dziegciu pokrywającego ozdoby z brązu (dr Sławomir Pietrzak, Archeo-Lab w Śrem).

Sześć radiowęglowych oznaczeń wieku, wykonanych z próbek drewna, skór i dziegciu, wskazało najbardziej prawdopodobny zakres datowania skarbu, mieszczący się w przedziale między drugą połową IX w. p.n.e. a pierwszą ćwiercią VIII w. p.n.e.

W pierwszym roku realizacji zadania została sporządzona dokumentacja topograficzna kontekstu geomorfologicznego domniemanego miejsca odkrycia skarbu, przy wykorzystaniu danych z LIDAR-a oraz fotografii wykonanych z drona, finalnie przetworzona w numeryczny model terenu, który zostanie wykorzystany w publikacji (mgr Wiesław Małkowski, CAD-ART MAŁKOWSKI, Warszawa).

Sporządzono również kompletny katalog wszystkich artefaktów wchodzących w skład skarbu, przygotowany na potrzeby publikacji, która zostanie wydana pod koniec 2021 roku. W trakcie prac nad katalogiem opisano z natury wszystkie zabytki, dokonano pomiarów ich parametrów fizycznych. Pod kątem druku przygotowano również teksty z wynikami analiz specjalistycznych.